معرفی اجزای مختلف گیتار؛ راهنمای کامل شناخت قسمتهای گیتار
معرفی اجزای مختلف گیتار؛ راهنمای کامل شناخت قسمتهای گیتار
گیتار یکی از محبوبترین سازهای موسیقی در دنیاست و یادگیری آن فقط به شناخت نتها و آکوردها محدود نمیشود. اگر قصد دارید گیتار را بهصورت اصولی یاد بگیرید، آشنایی با اجزای مختلف گیتار و کاربرد هرکدام از آنها اهمیت زیادی دارد. شناخت قسمتهای گیتار به شما کمک میکند هنگام خرید ساز، انتخاب لوازم جانبی، تعویض سیم یا انجام تنظیمات، تصمیم دقیقتری بگیرید.
در این مقاله قصد داریم قسمتهای اصلی گیتار را معرفی کنیم و توضیح دهیم هر بخش چه وظیفهای دارد.
اجزای اصلی گیتار کداماند؟
گیتار از بخشهای مختلفی تشکیل شده است که هرکدام در تولید، انتقال یا کنترل صدا نقش دارند. شکل و تعداد برخی اجزا ممکن است با توجه به نوع گیتار، مانند کلاسیک، آکوستیک یا الکتریک، متفاوت باشد.
مهمترین اجزای گیتار عبارتاند از:
| نام قطعه | کاربرد |
|---|---|
| سر دسته | محل قرارگیری گوشیهای کوک |
| گوشی کوک | تنظیم کشش و کوک سیمها |
| دسته | محل قرارگیری فرتها و انگشتگذاری |
| فرت | تقسیمبندی دسته برای ایجاد نتهای مختلف |
| نات | هدایت و نگهداشتن سیمها در ابتدای دسته |
| بدنه | ایجاد و تقویت صدای ساز |
| سیمها | ایجاد ارتعاش و تولید صدا |
| پل | نگهداشتن و انتقال ارتعاش سیمها |
| صفحه صدا | انتقال و تقویت ارتعاش سیمها |
| سوراخ صدا | خروج صدای تقویتشده در گیتارهای آکوستیک |
| پیکگارد | محافظت از بدنه در برابر خطوخش پیک |
| پیکاپ | تبدیل ارتعاش سیم به سیگنال الکتریکی در گیتار الکتریک |
۱. سر دسته گیتار (Headstock)
سر دسته یا Headstock در قسمت بالایی گیتار قرار دارد و معمولاً گوشیهای کوک روی آن نصب میشوند. شکل سر دسته میتواند با توجه به برند و مدل گیتار متفاوت باشد و در بسیاری از سازها یکی از عناصر اصلی طراحی ظاهری محسوب میشود.
وظیفه اصلی این قسمت نگهداری تجهیزات مربوط به کوک و هدایت سیمها به سمت دسته است.
۲. گوشیهای کوک (Tuning Pegs)
گوشیهای کوک یکی از مهمترین اجزای گیتار هستند. هر سیم به یکی از این گوشیها متصل میشود و با چرخاندن آن میتوان میزان کشش سیم را تغییر داد.
افزایش یا کاهش کشش سیم باعث تغییر زیر و بمی صدا میشود؛ بنابراین برای کوک دقیق گیتار باید گوشیها بهدرستی کار کنند.
در هنگام خرید گیتار بهتر است به کیفیت گوشیهای کوک توجه کنید، زیرا گوشیهای بیکیفیت ممکن است باعث شوند ساز بهسرعت از کوک خارج شود.
۳. نات یا شیطانک (Nut)
نات قطعه کوچکی است که در محل اتصال سر دسته و دسته قرار میگیرد. سیمهای گیتار از روی شیارهای موجود روی نات عبور میکنند.
این قطعه وظایف مهمی دارد؛ از جمله:
- تعیین فاصله و موقعیت سیمها
- حفظ ارتفاع مناسب سیمها از فرتها
- انتقال ارتعاش سیمها
- کمک به ثبات کوک ساز
ارتفاع و شیارهای نات باید متناسب با سیمهای گیتار باشند. تنظیم نامناسب آن میتواند باعث ایجاد مشکلاتی مانند گز زدن سیمها یا سخت شدن انگشتگذاری شود.
۴. دسته گیتار (Neck)
دسته همان قسمت بلند و باریکی است که بدنه را به سر دسته متصل میکند. نوازنده با قرار دادن انگشتان خود روی قسمتهای مختلف دسته، نتها و آکوردهای مختلف را اجرا میکند.
جنس، ضخامت و فرم دسته تأثیر زیادی روی راحتی نوازندگی دارد. به همین دلیل هنگام انتخاب گیتار، علاوه بر ظاهر و صدای ساز، بهتر است فرم دسته را نیز بررسی کنید.
۵. فرتها (Frets)
فرتها نوارهای فلزی باریکی هستند که روی دسته گیتار قرار گرفتهاند و دسته را به بخشهای مختلف تقسیم میکنند.
وقتی نوازنده سیم را پشت یک فرت فشار میدهد، طول مؤثر سیم تغییر میکند و در نتیجه نت متفاوتی ایجاد میشود.
تعداد فرتها در مدلهای مختلف گیتار یکسان نیست و بسته به نوع ساز و طراحی آن میتواند متفاوت باشد.
۶. سیمهای گیتار (Strings)
بدون شک سیمها یکی از مهمترین اجزای گیتار هستند. ارتعاش سیمها منبع اصلی تولید صداست.
گیتارهای معمولی دارای شش سیم هستند که هرکدام ضخامت و کوک مخصوص خود را دارند. در کوک استاندارد گیتار، نت سیمها از سیم ضخیمتر به نازکتر معمولاً به صورت:
E – A – D – G – B – E
است.
نوع سیم نیز به مدل گیتار بستگی دارد. برای مثال، سیمهای گیتار کلاسیک معمولاً ساختار متفاوتی نسبت به سیمهای گیتار الکتریک و آکوستیک دارند.
۷. بدنه گیتار (Body)
بدنه بخش بزرگ ساز است و ظاهر اصلی گیتار را تشکیل میدهد. در گیتارهای آکوستیک و کلاسیک، بدنه نقش بسیار مهمی در شکلگیری و تقویت صدا دارد.
جنس چوب، اندازه بدنه، طراحی داخلی و کیفیت ساخت میتوانند روی ویژگیهای صوتی ساز تأثیر بگذارند.
در گیتارهای الکتریک نیز بدنه اهمیت زیادی دارد، اما تولید صدا بیشتر به ترکیب سیمها، پیکاپها، مدار الکتریکی، آمپلیفایر و تجهیزات جانبی وابسته است.
۸. صفحه صدا (Soundboard)
صفحه صدا قسمت جلویی بدنه در گیتارهای آکوستیک و کلاسیک است. ارتعاش سیمها از طریق پل به این قسمت منتقل میشود و صفحه صدا با ارتعاش خود به تولید و تقویت صدای ساز کمک میکند.
به همین دلیل کیفیت چوب و ساخت صفحه صدا از عوامل مهم در کیفیت صوتی گیتارهای آکوستیک و کلاسیک محسوب میشود.
۹. سوراخ صدا (Sound Hole)
در گیتارهای آکوستیک و کلاسیک معمولاً سوراخی در قسمت مرکزی صفحه صدا وجود دارد که به آن Sound Hole گفته میشود.
این بخش در عملکرد آکوستیکی بدنه نقش دارد و صدای ایجادشده در فضای داخلی ساز را به بیرون منتقل میکند.
شکل سوراخ صدا در بسیاری از گیتارها گرد است، اما در برخی طراحیهای خاص میتوان شکلهای متفاوتی مشاهده کرد.
۱۰. پل یا بریج (Bridge)
پل در قسمت پایینی بدنه قرار دارد و سیمها به آن متصل میشوند. این قطعه ارتعاش سیم را به صفحه صدا منتقل میکند.
پل علاوه بر انتقال ارتعاش، در ثابت نگهداشتن سیمها و تعیین موقعیت آنها نیز نقش دارد.
در گیتارهای مختلف، طراحی پل میتواند تفاوت زیادی داشته باشد؛ بهخصوص در گیتارهای الکتریک که انواع مختلفی از بریجها مورد استفاده قرار میگیرد.
۱۱. سدل یا خرک (Saddle)
سدل قطعهای است که روی پل قرار میگیرد و سیمها از روی آن عبور میکنند. این قطعه مشابه نات در قسمت پایینی ساز عمل میکند.
ارتفاع سدل روی فاصله سیمها از دسته و فرتها تأثیر دارد. به همین دلیل تنظیم یا تعویض آن باید با دقت انجام شود.
۱۲. پیکگارد (Pickguard)
پیکگارد معمولاً در قسمت جلویی بدنه گیتار قرار دارد و از سطح ساز در برابر برخورد پیک محافظت میکند.
هنگام نوازندگی با پیک، برخورد مداوم پیک با بدنه میتواند باعث ایجاد خطوخش شود. پیکگارد از این قسمت محافظت میکند.
پیکگارد علاوه بر کاربرد محافظتی، در طراحی ظاهری برخی گیتارها نیز نقش مهمی دارد.
۱۳. پیکاپ گیتار (Pickup)
پیکاپ بیشتر در گیتارهای الکتریک و برخی گیتارهای آکوستیک مورد استفاده قرار میگیرد. وظیفه آن دریافت ارتعاش سیمها و تبدیل آن به سیگنال الکتریکی است.
در گیتارهای الکتریک معمولاً انواع مختلفی از پیکاپ مانند Single-Coil و Humbucker دیده میشود که هرکدام ویژگی صوتی متفاوتی دارند.
تعداد و محل قرارگیری پیکاپها نیز میتواند روی رنگ صدای گیتار تأثیر بگذارد.
۱۴. ولوم و تون کنترل (Volume & Tone)
در بسیاری از گیتارهای الکتریک، کنترلهایی برای تنظیم میزان صدا و تُن وجود دارد.
Volume میزان خروجی صدا را کنترل میکند و Tone برای تغییر ویژگیهای فرکانسی و رنگ صدا مورد استفاده قرار میگیرد.
البته نوع و تعداد این کنترلها بسته به مدل گیتار متفاوت است.
۱۵. جک خروجی گیتار
در گیتارهای الکتریک، جک خروجی محل اتصال کابل ساز به آمپلیفایر یا تجهیزات صوتی دیگر است.
کابل گیتار از یک طرف به این قسمت و از طرف دیگر به آمپلیفایر، کارت صدا یا تجهیزات مربوطه متصل میشود.
تمیز نگه داشتن محل اتصال و استفاده از کابل مناسب میتواند به عملکرد بهتر سیستم کمک کند.
تفاوت اجزای گیتار کلاسیک، آکوستیک و الکتریک
اگرچه ساختار کلی بسیاری از گیتارها مشابه است، اما بین مدلهای مختلف تفاوتهایی وجود دارد.
| ویژگی | گیتار کلاسیک | گیتار آکوستیک | گیتار الکتریک |
|---|---|---|---|
| تعداد معمول سیم | ۶ | ۶ | ۶ |
| نوع رایج سیم | نایلون | فلزی | فلزی |
| سوراخ صدا | دارد | دارد | معمولاً ندارد |
| پیکاپ | معمولاً ندارد | در برخی مدلها دارد | دارد |
| بدنه توخالی | دارد | دارد | بسته به مدل |
| آمپلیفایر | نیاز ندارد | در مدلهای معمولی نیاز ندارد | معمولاً نیاز دارد |
| کاربرد رایج | موسیقی کلاسیک و فلامنکو | پاپ، فولک و سبکهای مختلف | راک، بلوز، متال و سبکهای مختلف |
چرا شناخت اجزای گیتار اهمیت دارد؟
شناخت قسمتهای مختلف گیتار فقط برای افراد حرفهای نیست. حتی اگر تازه شروع به یادگیری کرده باشید، آشنایی با اجزای ساز به شما کمک میکند هنگام خرید یا نگهداری گیتار انتخاب بهتری داشته باشید.
برای مثال، اگر بدانید نات، سدل، فرت و گوشی کوک چه وظیفهای دارند، هنگام بروز مشکل راحتتر میتوانید علت احتمالی آن را پیدا کنید یا موضوع را برای تعمیرکار توضیح دهید.
همچنین شناخت اجزای گیتار باعث میشود هنگام خرید لوازم جانبی مانند سیم، تیونر، پیک، استرپ و تجهیزات نگهداری، انتخاب دقیقتری داشته باشید.
نکات مهم برای نگهداری از اجزای گیتار
برای افزایش عمر ساز و حفظ کیفیت صدای آن، بهتر است چند نکته ساده را رعایت کنید:
- گیتار را در محیط بسیار مرطوب یا بسیار خشک قرار ندهید.
- بعد از نوازندگی، عرق و چربی دست را از روی سیمها پاک کنید.
- سیمهای فرسوده را در زمان مناسب تعویض کنید.
- از ضربه خوردن بدنه و دسته جلوگیری کنید.
- گیتار را برای مدت طولانی در معرض نور مستقیم خورشید یا گرمای شدید قرار ندهید.
- برای تمیز کردن ساز از مواد نامناسب استفاده نکنید.
- در صورت مشاهده مشکل در فرتها، دسته، بریج یا نات، تنظیم ساز را به فرد متخصص بسپارید.
جمعبندی
گیتار از قطعات مختلفی تشکیل شده که هرکدام وظیفه مشخصی دارند. از سر دسته، گوشیهای کوک، نات و دسته گرفته تا فرتها، سیمها، بدنه، پل، سدل و پیکاپ، عملکرد درست هر بخش میتواند روی تجربه نوازندگی و کیفیت صدای ساز تأثیرگذار باشد.
اگر قصد خرید گیتار دارید یا بهتازگی یادگیری این ساز را شروع کردهاید، شناخت اجزای مختلف گیتار میتواند یکی از اولین قدمهای مهم برای آشنایی اصولی با ساز باشد.
سوالات متداول
۱. گیتار از چه قسمتهایی تشکیل شده است؟
گیتار از بخشهایی مانند سر دسته، گوشیهای کوک، نات، دسته، فرتها، سیمها، بدنه، پل و سدل تشکیل شده است. در گیتارهای الکتریک، پیکاپ، ولوم، تون و جک خروجی نیز وجود دارد.
۲. مهمترین قسمت گیتار برای تولید صدا کدام است؟
سیمها با ارتعاش خود صدا ایجاد میکنند، اما در گیتارهای آکوستیک و کلاسیک بدنه و صفحه صدا نقش مهمی در تقویت و شکلدهی این صدا دارند.
۳. وظیفه فرتهای گیتار چیست؟
فرتها دسته را به قسمتهای مختلف تقسیم میکنند و با تغییر طول مؤثر سیم، امکان اجرای نتهای مختلف را فراهم میکنند.
۴. تفاوت نات و سدل گیتار چیست؟
نات در ابتدای دسته و نزدیک سر دسته قرار دارد، در حالی که سدل روی پل و در قسمت پایینی بدنه قرار میگیرد. هر دو در تعیین موقعیت و ارتفاع سیمها نقش دارند.
۵. پیکاپ در گیتار چه کاری انجام میدهد؟
پیکاپ ارتعاش سیمها را دریافت و آن را به سیگنال الکتریکی تبدیل میکند تا بتوان از طریق آمپلیفایر یا تجهیزات صوتی صدای گیتار را پخش و پردازش کرد.
۶. آیا همه گیتارها شش سیم دارند؟
شش سیم رایجترین حالت در گیتارهای معمولی است، اما مدلهای دارای تعداد سیم متفاوت نیز وجود دارند.
۷. آیا اجزای گیتار کلاسیک و الکتریک یکسان هستند؟
ساختار کلی آنها شباهتهایی دارد، اما تفاوتهای مهمی نیز وجود دارد. برای مثال گیتار الکتریک معمولاً دارای پیکاپ، کنترلهای صوتی و جک خروجی است، در حالی که گیتار کلاسیک از سیستم آکوستیک برای تولید و تقویت صدا استفاده میکند.